Jak krucyfiks z San Damiano wpłynął na dzieje Zachodu?
Przed tym malowanym krzyżem św. Franciszek usłyszał wezwanie, które odmieniło jego życie
Jedna modlitwa, która rozpoczęła wielką przemianę
Niewielki, podniszczony kościół pod Asyżem. Młody człowiek szuka odpowiedzi na pytanie, jak powinien dalej żyć. Przed nim wisi kolorowy krucyfiks, przedstawiający Chrystusa nie tylko jako cierpiącego, lecz także zwyciężającego śmierć.
Według tradycji franciszkańskiej właśnie przed tym krzyżem Franciszek z Asyżu usłyszał wezwanie do odbudowy domu Bożego. Nie sposób sprowadzić wszystkich przemian późniejszej Europy do jednego przedmiotu, ale to spotkanie stało się kluczowym momentem historii ruchu franciszkańskiego.
Od zrujnowanej kaplicy do odnowy Kościoła
1. Co to za krzyż?
Krucyfiks z San Damiano jest malowaną na drewnie ikoną powstałą prawdopodobnie w pierwszej połowie XII wieku. Jego autor pozostaje nieznany. W stylistyce dzieła widać wpływ sztuki bizantyjskiej, obecnej także w średniowiecznych Włoszech.
Nie jest to zwykły krzyż z figurą Jezusa. Wokół Chrystusa znajdują się mniejsze postacie świadków ukrzyżowania i sceny związane z tajemnicą zbawienia. Otwiera się przed nami opowieść nie tylko o śmierci, ale także o zmartwychwstaniu i chwale.
2. „Odbuduj mój Kościół” – wydarzenie w San Damiano
Około 1205 roku Franciszek modlił się w zaniedbanej kaplicy San Damiano. Jego biografowie przekazali, że usłyszał skierowane do siebie wezwanie Chrystusa, aby odbudować dom Boży, który popada w ruinę.
Początkowo młody Franciszek rozumiał je dosłownie: zaczął naprawiać zniszczone mury. Z czasem odkrywał, że chodzi także o odnowę wspólnoty Kościoła poprzez Ewangelię, pokorę, ubóstwo i braterską miłość. Jest to relacja tradycji hagiograficznej, a nie wydarzenie możliwe do zweryfikowania w sposób laboratoryjny.
3. Dlaczego postać Chrystusa wygląda inaczej?
Chrystus na krzyżu ma otwarte oczy i wyprostowaną sylwetkę. To świadomy język ikony: ukazuje Pana, który przez krzyż przechodzi do zwycięstwa, a nie wyłącznie człowieka pokonanego przez cierpienie.
W górnej części przedstawiono motyw Wniebowstąpienia; po bokach widzimy osoby związane ze świadectwem męki. Malowidło było dla wiernych swoistą katechezą obrazem – Biblią opowiadaną kolorem i gestem.
Czy wiesz, że?
Krucyfiks z San Damiano nie jest współczesnym obrazem. Powstał około XII wieku, a jego oryginał od stuleci znajduje się pod opieką klarysek. W dawnej kaplicy San Damiano widzimy kopię.
4. Czy jeden krzyż naprawdę zmienił cywilizację?
Ściśle mówiąc, nie sam przedmiot zmienił dzieje Zachodu. Przełomem okazała się odpowiedź Franciszka na powołanie: styl życia oparty na Ewangelii, prostocie, trosce o ubogich i pokoju.
Z tej odpowiedzi wyrósł ruch franciszkański, który wywarł wpływ na religijność, kulturę, sztukę i społeczną wyobraźnię średniowiecznej Europy. Krucyfiks z San Damiano stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli tego duchowego początku.
5. Gdzie znajduje się oryginał?
W 1257 roku klaryski przeniosły oryginalny krucyfiks ze wspólnoty San Damiano do swojej nowej siedziby w Asyżu. Dzisiaj można go oglądać w bazylice św. Klary.
W samym kościele San Damiano znajduje się kopia. Warto o tym pamiętać, planując pielgrzymkę: oba miejsca opowiadają jedną historię, ale oryginalne dzieło jest przechowywane w bazylice.
Myśl na dziś
Czasami odnowa wielkiej wspólnoty zaczyna się od nawrócenia jednego człowieka.
Franciszek najpierw naprawiał mury, lecz zrozumiał, że prawdziwy Kościół buduje się z żywych ludzi.
Wprowadź to w życie
Rozejrzyj się za jedną „małą ruiną” w swoim otoczeniu: zaniedbaną relacją, samotnością sąsiada albo obowiązkiem, którego unikasz. Zrób konkretny krok ku naprawie.
Kontynuuj drogę
Zadaj sobie pytanie: co dziś mogę „odbudować” nie wielkimi deklaracjami, lecz cierpliwą miłością?
Modlitwa
Panie Jezu, jak św. Franciszkowi, pokaż mi, co potrzebuje odnowy w moim życiu. Daj mi prostotę serca i odwagę działania. Amen.
