Księgi liturgiczne

Czym są księgi liturgiczne?

Obok znaczenia celebracji, osób celebrujących i przestrzeni celebracji istnieją również księgi służące celebracji liturgicznej, elementy czynności rytualnych oraz znaki wymagające szacunku i czci.

Księgi te zawierają nie tylko ryty, ale również teksty ułożone ze słów, które czerpią natchnienie – w sposób mniej lub bardziej bezpośredni – ze Słowa Bożego.

Są one również przekazem tradycji, ponieważ ukazują zarówno wiarę Kościoła, jak i kulturę określoną przez czas, miejsce oraz ludzi, którzy je tworzyli.

Reforma ksiąg liturgicznych

Sobór Watykański II dokonał generalnej reformy ksiąg liturgicznych, umożliwiając między innymi szersze wykorzystanie języków narodowych.

Księga liturgiczna zawiera teksty i przepisy dotyczące obrzędów Kościoła. Zatwierdza je Stolica Apostolska.

Dekret Kongregacji Obrzędów z 27 stycznia 1966 roku wymieniał między innymi: brewiarz, mszał, rytuał, martyrologium oraz ceremoniał biskupi.

Do ksiąg liturgicznych nie zalicza się modlitewników, kancjonałów, mszalików ani śpiewników. Mogą one zawierać wiele tekstów liturgicznych i objaśnień oraz stanowić pomoc dla wiernych, lecz nie są oficjalnym źródłem prawa liturgicznego.

Można jednak odnaleźć w nich wiele zwyczajów ludowych związanych z nabożeństwami, co z punktu widzenia historii kultu stanowi bardzo cenny materiał.

Wydanie typiczne

Wzorcowe wydanie księgi liturgicznej przygotowane przez Stolicę Apostolską nazywa się wydaniem typicznym.

Na tym wydaniu muszą opierać się wszystkie dalsze wydania, przedruki, tłumaczenia oraz wydania krajowe, diecezjalne czy zakonne. Ich zgodność z wydaniem typicznym musi zostać stwierdzona przez kompetentną władzę kościelną.

Tłumaczeń nie dokonuje się jedynie słowo po słowie, lecz z uwzględnieniem charakteru i ducha danego języka.

Nowe księgi liturgiczne powinny uwzględniać postulaty pastoralne Soboru Watykańskiego II.

„Liturgia składa się z części niezmiennej, pochodzącej z ustanowienia Bożego, i części podlegającej zmianom (...). Odnowienie ma polegać na takim układzie tekstów i obrzędów, aby one jaśniej wyrażały święte tajemnice, których są znakiem”.

Wzrost życia chrześcijańskiego wśród wiernych w dużym stopniu zależy od ksiąg liturgicznych, przekazujących bogate treści duchowe i religijne.

Dlatego Kościół przywiązuje szczególną wagę do ich przygotowania, dbając o czystość wiary oraz poprawność obrzędową.

Wydawanie ksiąg liturgicznych jest zastrzeżone władzom kościelnym. Ich tłumaczenia są przygotowywane i aprobowane przez właściwe konferencje biskupów oraz zatwierdzane przez Stolicę Apostolską.

Mszał Rzymski

Mszał Rzymski stanowi główną księgę zawierającą teksty stałe i zmienne Mszy Świętej oraz przepisy dotyczące jej sprawowania.

Pierwsze posoborowe wydanie typiczne ukazało się w 1970 roku. Drugie wydanie typiczne, poprawione, zostało ogłoszone dekretem Kongregacji Kultu Bożego Cum Missale Romanum z 27 marca 1975 roku.

Mszał Rzymski dla diecezji polskich został wydany w 1986 roku. Trzecie wydanie typiczne Mszału Rzymskiego ukazało się w 2002 roku.

Podział Mszału

Pomiędzy formularzami Mszy okresów liturgicznych a formularzami własnymi o świętych umieszczone zostały części stałe Mszy Świętej.

Początkowe strony Mszału zawierają Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, które przedstawia teologię Eucharystii, wyjaśnia obrzędy, zadania poszczególnych posługujących, normy celebracji oraz możliwości adaptacji.

Księgi związane z celebracją Mszy Świętej

• Missale Romanum. Città del Vaticano 1970; wyd. II 1975; wyd. III 2002.
• Mszał Rzymski dla diecezji polskich. Poznań 1986.
• Modlitwy eucharystyczne do koncelebry. Poznań 1986.
• Mszał Rzymski dla diecezji polskich. Msze własne o świętych. Dodatek. Poznań 1992.
• Msze za zmarłych. Poznań 1994.
• Święte Triduum Paschalne. Poznań 1999.
• Collectio Missarum de Beata Maria Virgine. Città del Vaticano 1987.
• Zbiór Mszy o Najświętszej Maryi Pannie. Poznań 1998.
• Mszał Rzymski dla diecezji polskich. Msze własne o świętych. Dodatek. Poznań 2008.

Lekcjonarz

Lekcjonarz jest księgą liturgiczną zawierającą czytania i perykopy ewangelijne proklamowane podczas celebracji. Jest zatem szczególnym znakiem Słowa Bożego.

Łacińskie wydanie typiczne ukazało się po reformie soborowej, a polskie wydanie Lekcjonarza zostało przygotowane w kolejnych tomach.

Podział Lekcjonarza

Istnieje również lekcjonarz zawierający czytania w Mszach o Najświętszej Maryi Pannie, wydany wraz ze zbiorem formularzy maryjnych.

Księgi związane z liturgią słowa

• Ordo Lectionum Missae. Editio typica. Città del Vaticano 1969.
• Ordo Lectionum Missae. Editio typica altera. Città del Vaticano 1981.
• Lekcjonarz mszalny.
• Lekcjonarz do Mszy o Najświętszej Maryi Pannie. Poznań 1998.
• Ewangeliarz. Poznań 2000.

Pontyfikał

Pontyfikał jest księgą liturgiczną przeznaczoną do celebracji sprawowanych przez biskupa. Obejmuje poszczególne części odpowiadające różnym celebracjom liturgicznym.

Rytuał

Rytuał zawiera modlitwy, obrzędy oraz przepisy odnoszące się do sprawowania sakramentów i sakramentaliów.

Oprócz rytuału przeznaczonego dla całego Kościoła istnieją również rytuały partykularne dla poszczególnych prowincji kościelnych czy diecezji.

Księgi zawierające śpiewy liturgiczne

Śpiewy kościelne są normowane przez księgi zawierające melodie przeznaczone do celebracji liturgicznych.

Księga modlitw powszechnych

We Mszy Świętej liturgia słowa kończy się modlitwą powszechną, zwaną również modlitwą wiernych.

Schematy oraz gotowe zestawy intencji przygotowane na cały rok liturgiczny mogą znajdować się w specjalnych zbiorach modlitwy powszechnej.

Dopuszczalne jest również przygotowywanie modlitwy wiernych odpowiadającej konkretnemu dniowi, celebracji oraz aktualnym potrzebom Kościoła i świata.

Słowo i obrzęd w służbie modlitwy

Księgi liturgiczne pomagają Kościołowi wiernie celebrować tajemnice wiary. Łączą Słowo Boże, modlitwę, gest, tradycję i porządek liturgiczny, prowadząc wspólnotę do świadomego i pełnego uczestnictwa w liturgii.