Św. Franciszek Ksawery

1. Dzieciństwo i młodość – Bask, który szukał swojego miejsca

Francisco de Jasso y Azpilicueta przyszedł na świat 7 kwietnia 1506 roku na zamku Xavier w Nawarze, w kraju Basków na północy Hiszpanii. Pochodził ze szlacheckiej rodziny – był synem Juana de Jasso, doktora prawa, i Marii Azpilicueta. W dzieciństwie przeżył upadek rodzinnego zamku podczas najazdu Kastylii i zmagał się z poczuciem niedostatku po konfiskacie majątku przez wojska Karola V. Te doświadczenia ukształtowały w nim zarówno ambicję, jak i hart ducha. Marzył o karierze naukowej i powodzeniu materialnym, co skierowało go na studia do Paryża.

Na początku był samodzielny, zamknięty w sobie, nastawiony na osobisty sukces. Nie przypominał jeszcze przyszłego świętego i misjonarza, lecz raczej zdolnego młodego człowieka, który chce „coś osiągnąć” w życiu. Jednak właśnie w tej codziennej, ludzkiej historii Bóg przygotowywał go do niezwykłej drogi.

2. Spotkanie z Ignacym Loyolą i narodziny jezuitów

Punktem zwrotnym w życiu Franciszka było spotkanie z Ignacym Loyolą podczas studiów w Paryżu. Z początku patrzył na niego z dystansem, a nawet z ironią, ale stopniowo dał się porwać jego duchowej głębi i radykalizmowi Ewangelii. Rozmowy, modlitwa i rozeznawanie doprowadziły Franciszka do nawrócenia – od marzeń o karierze do gotowości oddania życia Bogu.

W 1534 roku na wzgórzu Montmartre w Paryżu Franciszek Ksawery, Ignacy Loyola i pięciu innych młodych studentów złożyli śluby czystości i ubóstwa. Tak narodziła się wspólnota, która przerodziła się w Towarzystwo Jezusowe. Gdy papież Paweł III zatwierdził nowy zakon w 1540 roku, misją jezuitów stała się ewangelizacja, edukacja i obrona Kościoła w niespokojnych czasach reformacji. Franciszek wyróżniał się od początku energią, pokorą i gotowością, by iść tam, gdzie inni nie chcieli lub nie mogli dotrzeć.

3. Misje w Indiach – początek wielkiej drogi

Choć początkowo marzył o pracy naukowej, posłuszeństwo wobec Kościoła zaprowadziło go gdzie indziej. Otrzymał zadanie, które na zawsze zdeterminowało jego życie: wyjazd na misje do Indii. W 1541 roku opuścił Lizbonę i po wyczerpującej, wielomiesięcznej podróży morskiej dotarł do Goa – portugalskiej stolicy wschodnich Indii.

Na miejscu zobaczył zaniedbaną wspólnotę katolicką i ogromne rzesze ubogich, zwłaszcza pariasów i rybaków. Jego legenda narodziła się na plażach i w rybackich wioskach, gdzie głosił Ewangelię, katechizował, spowiadał i chrzcił. Sam jadał skromnie, sypiał na podłodze, poświęcał czas chorym i odrzuconym. W jednym z listów wołał z bólem: tysiące dzieci nie zna Boga ani Jego imienia – błagał o przysłanie kolejnych głosicieli Ewangelii.

W czasie kilku lat pracy w Indiach ochrzcił dziesiątki tysięcy ludzi. Jego misja nie ograniczała się do sakramentów – obejmowała też edukację, troskę o chorych, pojednanie zwaśnionych oraz walkę z niesprawiedliwościami społecznymi. Żył skromnie, wierny zasadzie, że największym skarbem człowieka jest jego dusza.

4. Daleki Wschód – Japonia, wyspy i marzenie o Chinach

Serce św. Franciszka Ksawerego ciągle popychało go dalej. Oprócz Indii dotarł na Cejlon, do Malakki i na Wyspy Moluki. Najbardziej wyjątkowym etapem jego działalności była jednak wyprawa do Japonii. W 1549 roku po raz pierwszy postawił stopę na wyspie Kiusiu. Dzięki wytrwałości, cierpliwości i szacunkowi do miejscowej kultury zyskał życzliwość tamtejszych dostojników. W ciągu dwóch lat ochrzcił około tysiąca osób i pozostawił po sobie pierwszą trwałą wspólnotę chrześcijańską w Japonii.

Jego metoda głoszenia była głęboko ewangeliczna: uczył się języków miejscowych, szanował zwyczaje, starał się tłumaczyć Ewangelię tak, aby była zrozumiała dla Japończyków. Dziś nazwalibyśmy to inkulturacją – on po prostu żył szacunkiem dla ludzi, do których był posłany. Jego największym niespełnionym pragnieniem były jednak Chiny. Marzył, by dotrzeć na kontynent, który uważał za kluczowy dla przyszłości Kościoła w Azji.

5. Cuda, legendy i serce całkowicie oddane Bogu

Wokół osoby św. Franciszka Ksawerego szybko zaczęły rodzić się opowieści i legendy. Mówiono, że modlitwą uzdrawiał chorych, przywracał do życia umierających, a nawet rozumiał języki, których formalnie się nie uczył. Jedna z najbardziej znanych historii opowiada o krzyżu, który zgubił w czasie sztormu na morzu – gdy fale ucichły, miał mu go przynieść krab, trzymając krucyfiks w szczypcach.

Niezależnie od historycznej weryfikacji tych wydarzeń, są one świadectwem tego, jak ludzie odczytywali jego świętość. W centrum jego życia stała miłość do Boga – bezinteresowna, pełna zaufania. „O mój Boże, kocham Cię! Nie dlatego, że masz moc obdarzyć mnie niebem lub piekłem, ale po prostu dlatego, że jesteś moim Bogiem” – to zdanie dobrze streszcza jego duchowość.

6. Śmierć u wybrzeży Chin i narodziny legendy

W drodze do wymarzonych Chin Franciszek Ksawery zatrzymał się na małej wyspie Sancjan, niedaleko kontynentalnych wybrzeży. Tam dopadły go choroba, wyczerpanie i samotność. Zmarł 3 grudnia 1552 roku w skromnej chacie, w chłodzie i ubóstwie, z oczyma zwróconymi ku lądowi, do którego nie zdążył dotrzeć.

Po śmierci jego ciało przewieziono do Goa, gdzie po dziś dzień otoczony jest czcią jako apostoł Indii. W 1619 roku został beatyfikowany, a w 1622 kanonizowany – w tym samym dniu co św. Ignacy Loyola. Papież Pius XI ogłosił go w 1927 roku patronem misji katolickich, a także patronem Indii i Japonii. Wzywany jest również jako orędownik w czasie zaraz i burz. Jego życie stało się wzorem dla niezliczonej liczby misjonarzy, którzy wyruszali na krańce świata z Ewangelią.

7. Dziedzictwo i ikonografia świętego misjonarza

W ikonografii św. Franciszek Ksawery przedstawiany jest najczęściej jako pielgrzym lub misjonarz: w sutannie, z krucyfiksem w dłoni, czasem z muszlą – symbolem chrztu i drogi. Niekiedy malowany jest na tle oceanu, z wzrokiem skierowanym ku dalekim lądom, jakby zawsze gotowy wyruszyć dalej. Taki obraz dobrze oddaje jego duchową postawę: „zawsze w drodze” z Dobrą Nowiną na ustach i sercem rozpalonym miłością do Jezusa.

Historycy często nazywają go największym misjonarzem czasów nowożytnych. Jego działalność zmieniła oblicze chrześcijaństwa w Indiach, Japonii i na innych obszarach Azji. Kościół widzi w nim wzór bezinteresownej służby, odwagi i zaufania Bożej Opatrzności.

8. Co mówi nam dzisiaj św. Franciszek Ksawery?

(A) Powołanie, które wyprowadza poza własne plany
Św. Franciszek Ksawery pokazuje, że Boże powołanie często prowadzi dalej, niż planowaliśmy. Marzył o karierze akademickiej, a stał się apostołem Dalekiego Wschodu. Uczy nas otwartości na to, że Bóg może mieć dla nas większy plan niż ten, który sami sobie wymyśliliśmy.

(B) Miłość silniejsza niż lęk
Podróże, choroby, obcy język, niezrozumienie – to wszystko mogło go zatrzymać. On jednak szedł dalej, bo kochał Chrystusa i ludzi, do których był posłany. Jego życie zachęca, by nie zatrzymywać się na pierwszych trudnościach, ale ufać, że Pan prowadzi, nawet jeśli droga jest wymagająca.

(C) Misje zaczynają się tu, gdzie jesteś
Choć św. Franciszek Ksawery przemierzał kontynenty, jego przykład nie jest zarezerwowany tylko dla tych, którzy wyjeżdżają „na misje”. Każdy ochrzczony jest zaproszony, by być świadkiem wiary tam, gdzie żyje – w rodzinie, pracy, szkole, parafii. On sam zaczynał od małych kroków: od nawrócenia serca, od modlitwy, od posłuszeństwa Bożemu głosowi.

9. Święty patron misji i misjonarzy

Św. Franciszek Ksawery jest szczególnym patronem misji katolickich i misjonarzy. Jego wstawiennictwa wzywa się zwłaszcza tam, gdzie Kościół podejmuje trud głoszenia Ewangelii pośród innych kultur i języków. Dla wspólnot parafialnych jego wspomnienie jest dobrą okazją, by modlić się za tych, którzy głoszą Ewangelię na krańcach świata, a także za tych, którzy duchowo wspierają misje poprzez modlitwę, post i materialną pomoc.

Jego przykład inspiruje także świeckich: pokazuje, że świętość nie polega na nadzwyczajnych czynach, ale na codziennym „tak” mówionym Bogu – nawet wtedy, gdy prowadzi ono w nieznane.