Świętego Atanazego, Biskupa i Doktora

Czy coś może być jednocześnie w 100% czarne i w 100% białe? Zdecydowanie nie. Podobna logika wywołała w Kościele w IV wieku zaciekły spór znany jako arianizm. Do największych przeciwników arianizmu należał św. Atanazy, którego dziś czcimy.

Ariusz był kapłanem z Aleksandrii, współczesnego Egiptu. Wiara w to, że Jezus był w 100% człowiekiem i w 100% boskim, wydawała mu się logicznie niezgodna. W rezultacie Ariusz nauczał, że Ojciec stworzył Syna, czyniąc Syna podporządkowanym Ojcu i nie będącego z Nim współwiecznym ani równym. Debata miała zostać ostatecznie rozstrzygnięta na soborze kościelnym w Nicei, zwołanym przez cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego. Odpowiedź przyszła wraz ze sformułowaniem Credo Nicejskiego, które nadal wyznajemy jako Kościół. W Credo Nicejskim było to słuszne i dzisiejszy święty się o to postarał. 

Niewiele wiadomo o wczesnym życiu św. Atanazego, ale wiele wiadomo o jego niezachwianym przywództwie, odwadze i głębi wiary, dzięki obszernym pismom, które pozostawił. Jedna z historii głosi, że gdy Atanazy był jeszcze dzieckiem, bawił się z dwoma przyjaciółmi na plaży, gdy zauważył ich biskup Aleksandrii. Biskup zauważył, że młody Atanazy udawał, że chrzci pozostałych chłopców, naśladując samego biskupa. Po zbadaniu wiary i zrozumienia sakramentu Atanazego biskup oświadczył, że chrzty pozostałych chłopców Atanazego były rzeczywiście ważne. Następnie biskup wziął Atanazego pod swoje skrzydła i dopilnował, aby otrzymał najlepsze wykształcenie, jakie mogło mu zaoferować kwitnące chrześcijańskie miasto Aleksandria. Stał się doskonałym uczniem, a szczególnie zanurzył się w Piśmie Świętym.

W tamtym czasie Aleksandria była ważnym ośrodkiem handlowym, w którym mieszała się kultura grecka i rzymska. Wiara była silna, a szkoły miejskie cieszyły się dobrą opinią. To, co wyszło z Aleksandrii, wpłynęło na cały Kościół. W 311 r. biskup Aleksandrii poniósł śmierć męczeńską w wyniku jednego z ostatnich prześladowań za wiarę w Rzymie. W 313 roku cesarz Konstantyn wydał edykt mediolański, legalizujący praktykowanie wiary chrześcijańskiej. Po ukończeniu edukacji Atanazy został wyświęcony na diakona w Aleksandrii. Jako diakon jego znajomość Pisma Świętego została szczególnie ujawniona dzięki jego pierwszemu wielkiemu dziełu, O wcieleniu Słowa, w którym z mocą stwierdza, że ​​Jezus jest boskim i wiecznym Słowem Ojca. 

Wraz z legalizacją chrześcijaństwa i zakończeniem zewnętrznych prześladowań Kościoła rozpoczął się nowy atak na Kościół – tym razem od wewnątrz. Około roku 318 Ariusz, kapłan zamożnej parafii w Aleksandrii, oznajmił z ambony, że jego biskup jest heretykiem. Głosił przekonanie, że Syn Boży jest podporządkowany Ojcu, nie ma udziału w Jego boskości, a zatem nie jest ani wieczny, ani współwieczny. Biskup Aleksandrii ciężko pracował, aby pojednać Ariusza, ale bezskutecznie. W roku 321 odbył się w Aleksandrii synod blisko 100 biskupów, który odrzucił nauki Ariusza. Ariusz następnie odrzucił biskupów i uciekł do Palestyny, gdzie w dalszym ciągu szerzył swoje błędy. Gdy chrześcijaństwo zostało zalegalizowane w całym imperium, Ariusz rozpoczął kampanię głoszenia, posunął się nawet do ułożenia krótkich hymnów, których nauczał ludzi słowami takimi jak: „był czas, kiedy go nie było…”. W końcu cesarz Konstantyn usłyszał o spór i chciał, aby został rozwiązany.

W roku 325 Konstantyn zwołał pierwszy ekumeniczny sobór Kościoła w Nicei niedaleko Konstantynopola, przy współpracy papieża Sylwestra. Gdy biskupi gromadzili się z całego imperium, wielu z nich nosiło fizyczne ślady prześladowań ze strony cesarzy rzymskich, które trwały przez całe ich życie. Teraz stanęli przed nowym wrogiem, który próbował zaprzeczyć boskości Chrystusa. Na soborze Ariuszowi dano swobodę przedstawienia swoich racji w obecności wszystkich. Swoje stanowisko przedstawił także biskup Aleksandrii. Z późniejszych świadectw wynika również, że diakon Atanazy był jednym z najjaśniejszych i najbardziej przekonujących głosów popierających boskość Chrystusa, opierając swoje argumenty na swoim dziele O wcieleniu Słowa Bożego . Spośród ponad 300 obecnych biskupów tylko dwóch odmówiło poparcia stanowiska biskupa Aleksandrii i diakona Atanazego. Aby jasno i zwięźle wyrazić czystą wiarę Kościoła, sformułowano Credo: Credo Nicejskie. Ci dwaj biskupi, którzy odmówili jego przyjęcia, wraz z Ariuszem, zostali wygnani. Wkrótce po soborze zmarł biskup Aleksandrii, a na jego następcę, ku uciesze całego ludu, wybrano trzydziestoletniego Atanazego.

Można by pomyśleć, że Sobór Nicejski, wydając Credo Nicejskie, zakończyłby kłopoty, ale tak się nie stało. Wkrótce potem wygnani biskupi, którzy wspierali Ariusza, zyskali poparcie cesarza Konstantyna i przekonali go do wygnania biskupa Atanazego z Aleksandrii. Było to pierwsze z pięciu wygnań, jakie biskup Atanazy doświadczył od czterech różnych cesarzy rzymskich. W rzeczywistości siedemnaście z czterdziestu ośmiu lat jego pracy jako biskupa Aleksandrii spędził na wygnaniu.

W Liście do Rzymian 8:28 czytamy: „Wiemy, że wszystko sprzyja ku dobremu tym, którzy miłują Boga i którzy są powołani według jego postanowienia”. To Pismo z pewnością wypełniło się w życiu św. Atanazego. W czasie pięciu zesłań napisał ponad pięćdziesiąt zachowanych listów, liczne dzieła o wierze i pierwszą szczegółową biografię świętego, św. Antoniego Pustyni. Jego książka o św. Antonim powstała w oparciu o wiedzę z pierwszej ręki o życiu tego pustynnego mnicha. Uważa się, że Atanazy spędził co najmniej rok z Antonim przed śmiercią Antoniego, a następnie spędził kolejne pięć lub sześć lat we wspólnocie pustynnych mnichów, którą Antoni pomógł założyć. Wiedza Atanazego o tym wyjątkowym powołaniu, a także jego udział w nim, dały pierwotnemu Kościołowi potężne świadectwo powołania do samotności i modlitwy. Jego książka stała się jedną z najczęściej kopiowanych książek tamtych czasów i pozostaje bardzo popularna do dziś. Nie ma wątpliwości, że samo to dzieło w ogromnym stopniu przyczyniło się do zrozumienia życia kontemplacyjnego nie tylko mnichów pustynnych, ale także osób zakonnych, duchownych i świeckich. Co więcej, inne dzieła Atanazego nie tylko ostatecznie doprowadziły do ​​całkowitego odrzucenia herezji ariańskiej, ale od tego czasu zapewniły teologom cenne spostrzeżenia na temat wiary, zwłaszcza na temat wcielenia i boskości Chrystusa.

Kiedy oddajemy cześć temu wielkiemu Doktorowi Kościoła, pomyślmy szczególnie o jego niezachwianym oddaniu prawdzie, pomimo prześladowań z tego powodu przez całe życie. Łatwiej byłoby mu milczeć, ale tego nie zrobił. Jeśli czasami narażasz się na kompromis w swojej wierze, zainspiruj się św. Atanazym i już dziś zwróć się o jego wstawiennictwo.