Święty Jan Apostoł pod wieloma względami wyróżnia się na tle innych Apostołów. Uważa się, że jest autorem Ewangelii św. Jana, trzech listów Nowego Testamentu – 1, 2 i 3 Jana – oraz Apokalipsy. W przypisywanej mu Ewangelii nazywa siebie nie „Janem”, ale „tym, którego Jezus miłował” (J 13:23; 19:26; 20:2; 21:7). Tradycja głosi, że przeżył on pozostałych Apostołów, umierając około 101 roku. Jest jedynym Apostołem, który zmarł raczej z przyczyn naturalnych niż z powodu męczeństwa. Jego styl pisania jest mistyczny, refleksyjny i kontemplacyjny, zawiera bogatą symbolikę. Jego Ewangelia i listy skupiają się na Bożej miłości i intymności, do której jesteśmy powołani, aby kochać i być kochanymi przez Boga.
Niewiele wiadomo o pochodzeniu Jana poza tym, co wspomniano w Ewangeliach. Najprawdopodobniej pochodził z Kafarnaum lub Betsaidy, na północ od Jeziora Galilejskiego. Był rybakiem wraz ze swoim ojcem Zebedeuszem i bratem Jakubem. Był przyjacielem i towarzyszem wędkarstwa Szymona i Andrzeja. Matką Jana była Salome, która mogła być siostrą Najświętszej Maryi Panny, czyniąc Jana i Jakuba kuzynami Jezusa.
Jan był prawdopodobnie uczniem Jana Chrzciciela i to właśnie Chrzciciel wskazał Janowi i Andrzejowi Jezusa: „Następnego dnia Jan był tam znowu z dwoma swoimi uczniami i gdy zobaczył przechodzącego Jezusa, powiedział: «Oto Baranek Boży». Obydwaj uczniowie usłyszeli jego słowa i poszli za Jezusem” (J 1:35–37). Kilka wersetów później czytamy: „Andrzej, brat Szymona Piotra, był jednym z dwóch, którzy usłyszeli Jana i poszli za Jezusem”. Drugi uczeń nie jest wymieniony, ale większość uczonych uważa, że był to Jan, przyjaciel Andrzeja.
Ewangelie Mateusza i Marka podzielają podobną wersję powołania Jana. W obu wersjach Jezus spotyka Szymona i Andrzeja zarzucających sieć do morza. Woła ich, a oni natychmiast podążają za nim. Następnie Jezus idzie nieco dalej, widzi Jakuba i Jana naprawiających sieci ze swoim ojcem Zebedeuszem, woła ich, a oni opuszczają ojca i natychmiast idą za Jezusem. Wersja Łukasza dodaje więcej szczegółów i nieznacznie się różni: Jezus wsiada do łodzi Szymona i każe mu zarzucić sieć w celu połowu, a po cudownym połowie Andrzej, Szymon, Jakub i Jan stają się Jego naśladowcami.
Kiedy Jezus powołał wszystkich swoich Apostołów, nadał Jakubowi i Janowi imię „Boanerges, czyli synowie gromu” (Mk 3:17). To miano mogło wynikać z ich nadmiernej gorliwości: pytali Jezusa, czy mają spuścić ogień z nieba na miasto samarytańskie, które ich nie przyjmie (Łk 9:54), a wraz z matką prosili, aby zasiedli po prawej i lewej stronie Jezusa w Jego Królestwie (Mt 20:20–23).
Chociaż Dwunastu Apostołów towarzyszy Jezusowi podczas Jego publicznej posługi, Piotr, Jakub i Jan wyłaniają się jako Jego najbliżsi towarzysze. Jezus zabiera ze sobą tylko tych trzech w kluczowych momentach: wskrzeszenie córki Jariusza, Przemienienie oraz agonia w Ogrodzie. Marek 13:3 podaje też, że Piotr, Andrzej, Jakub i Jan odbyli z Jezusem prywatną rozmowę o znakach czasów ostatecznych.
W Ewangelii Jana apostoł pojawia się wyraźnie podczas Ostatniej Wieczerzy, kiedy „spoczywa na piersi Jezusa” (J 13:23–25), co symbolizuje głęboką miłość Jana do Chrystusa. Jan wchodzi do Ogrodu Getsemani z Piotrem i Jakubem. A podczas Męki jest jedynym z Apostołów stojącym pod krzyżem wraz z Matką Jezusa. To właśnie wtedy Chrystus powierza Maryję jego opiece: „Niewiasto, oto syn twój” oraz „Oto matka twoja” (J 19:26–27).
Po Zmartwychwstaniu Jan pobiegł do grobu przed Piotrem, gdy Maria Magdalena przekazała im wiadomość (J 20:2–8). Jest też obecny przy cudownym połowie ryb (J 21). To wtedy Piotr pyta Jezusa o los Jana, a odpowiedź Pana – „A co, jeśli chcę, żeby pozostał, aż przyjdę? Jakie to jest twoje zmartwienie? Idź za mną” – staje się źródłem przekonania, że Jan „nie umrze”. Ewangelia jednak doprecyzowuje, że Jezus nie obiecuje nieśmiertelności, lecz wzywa Piotra do wierności własnej drodze.
Po Wniebowstąpieniu Jezusowym Jan znajduje się wśród zgromadzonych w Wieczerniku, którzy w dniu Pięćdziesiątnicy otrzymują Ducha Świętego (Dz 1:13; 2:1–4). W Dz 3:1–11 Jan i Piotr dokonują w świątyni cudownego uzdrowienia chromego, co prowadzi do potężnego świadectwa Piotra. W Dz 4 obaj zostają zatrzymani i składają odważne świadectwo przed przywódcami, podkreślając posłuszeństwo Bogu ponad ludzkie zakazy. W Dz 8:14 Piotr i Jan zostają wysłani do Samarii, aby modlić się o dar Ducha Świętego dla nowych wierzących – i jest to ostatnia wzmianka o Janie w Dziejach Apostolskich.
Chociaż nie ma wiarygodnej dokumentacji co do dalszych podróży Jana, większość uczonych przyjmuje, że on i Najświętsza Maryja Panna przenieśli się do Efezu, a Jan służył w Azji Mniejszej. Przekonanie to łączy się m.in. z listami do siedmiu Kościołów w Apokalipsie (Ap 2–3): Efez, Smyrna, Pergamon, Tiatyra, Sardes, Filadelfia i Laodycea.
Jedna z tradycji mówi, że za panowania cesarza Domicjana (81–96) Jan został wrzucony do kotła z wrzącą oliwą, a gdy ocalał, wielu świadków nawróciło się. Następnie został zesłany na wyspę Patmos, gdzie – jak się uważa – otrzymał mistyczne wizje i spisał je w Księdze Apokalipsy: „Ja, Jan, brat wasz, który dzielę z wami udrękę, Królestwo i wytrwałość, jaką mamy w Jezusie, znalazłem się na wyspie zwanej Patmos, ponieważ głosiłem słowo Boże i dałem świadectwo Jezusowi” (Ap 1:9).
Apokalipsa jest tekstem pełnym symboliki i wizji ukazujących ostateczny triumf Boga: walkę dobra ze złem, drugie przyjście Chrystusa oraz Nowe Niebo i Nową Ziemię. Trzy listy przypisywane Janowi (1–3 J) koncentrują się na miłości, prawdzie i życiu wspólnoty: Bóg jest Miłością, a Kościół ma tę miłość wcielać w codzienność, strzegąc się fałszywych nauczycieli i trwając w nauce Chrystusa.
Dziś w pobliżu Efezu wskazuje się miejsce pielgrzymkowe „Meryem Ana Evi” (Dom Maryi), które według tradycji wiąże się z opieką Jana nad Matką Bożą. Inna tradycja umieszcza Wniebowzięcie w pobliżu Jerozolimy. Jan dożył sędziwego wieku, zmarł śmiercią naturalną i został pochowany w pobliżu Efezu, na terenie dzisiejszych ruin bazyliki św. Jana w Selçuk.
Jan był naprawdę umiłowanym uczniem Chrystusa – i takim pozostanie na wieczność. Starożytna opowieść głosi, że pod koniec życia św. Jan nieustannie powtarzał swojej owczarni: „Dzieci moje, miłujcie się wzajemnie”. Życie Jana można streścić jednym słowem: miłość. Bóg jest miłością. Mamy kochać Boga i kochać siebie nawzajem. Miłość jest wszystkim. Rozważaj miłość, jaką św. Jan żywił do swego Pana, i proś go o wstawiennictwo, aby twoja miłość do Boga i bliźnich wzrastała.
Święty Janie Apostole, już w młodym wieku usłyszałeś wezwanie Jezusa, aby za Nim pójść, i chętnie je przyjąłeś. Podczas Jego posługi wzrastałeś w głębokiej i mistycznej miłości do swego Pana, a miłość ta rosła przez całe twoje życie. Proszę, módlcie się za mnie, aby ta czysta i święta miłość wzrosła w moim życiu, abym mógł dzielić się nią z innymi. Święty Janie Apostole, módl się za mną. Jezu ufam Tobie.